Sectie geschiedenis

5. Op weg naar een eerlijker bestuur.

In de 19 eeuw was Nederland nog geen echte democratie er zaten vooral veel …...………………. (politieke stroming noemen) in de Eerste en Tweede kamer. Dat kwam omdat alleen r…..………. mensen mochten stemmen.
Steeds meer groepen streden echter voor de belangen van mensen die nog geen stemrecht hadden en waren dus vóór uitbreiding van het kiesrecht. Rond 1887 was dit kiesrecht al uitgebreid voor mannen boven de 25 die bij voorbeeld in loondienst waren of een soort stemexamen hadden gehaald, maar velen ging dat nog lang niet ver genoeg.

• De ……………………. (politieke groepering noemen) wilden het algemeen kiesrecht en hoopten zo op stemmen van de arbeiders om het lot van de arbeiders via democratische weg te verbeteren, E

• De ………………………… (politieke groepering noemen) wilden alleen het mannenkiesrecht uitbreiden en hoopten op de stemmen van de ge………………………………. om meer te kunnen doen voor de b………………………. scholen. E

• De Progressief liberalen (Vrijzinnig Democratische Bond) E wilden dat ook mensen met minder geld mochten stemmen, daarnaast kwamen zij o.l.v. Aletta Jacobs E ook op voor het ………………………….kiesrecht. E

Om de strijdbijl te begraven sloten de diverse partijen in Nederland in 1917 een compromis waarin de drie belangrijke zaken werden geregeld. Hiervoor moest de grondwet weer worden gewijzigd.

Dit historisch beroemde compromis staat bekend als

De P……………………………… van 1917

De sociaal-democraten en liberalen steunden de confessionelen in de schoolstrijd (gelijke bekostiging van o…………….……... en b………………….……… onderwijs) E en in ruil daarvoor stemden de confessionelen vóór de invoering van het algemeen k………………………………(waar zij om godsdienstige redenen eigenlijk tegen waren). E

Zo werd er een compromis gesloten waarbij iedereen wat te winnen had. Toch waren de liberalen nog niet helemaal tevreden omdat ze inzagen dat de invoering van het algemeen mannenkiesrecht hen bij de handhaving van het districtenstelsel veel zetels zou kosten die naar de socialisten en confessionelen zouden gaan.

Bij een districtenstelsel wordt er namelijk één afgevaardigde van elk district naar de Kamer gestuurd. Deze afgevaardigde moet in zijn district de meeste stemmen halen. De liberalen zouden door de uitbreiding van het electoraat (mensen die mogen kiezen) veel stemmen verliezen omdat de nieuwe kiezers vooral arbeiders en kleine zelfstandigen waren die op de SDAP of de confessionelen zouden stemmen.
Hierdoor zouden de liberalen moeilijk nog een district in handen kunnen krijgen. E

Bij een stelsel van evenredige v……………………………………….. hebben alle partijen een kans om in de Tweede Kamer te komen omdat elke stem telt. Om ook zeker te zijn van de steun van de liberalen werd ook hun eis van evenredige vertegenwoordiging door de andere partijen ingewilligd. E E

Elke partij ( politieke stroming) was nu tevreden!

Vul de juiste begrippen in: Districtenstelsel of stelsel van evenredige vertegenwoordiging

.............................................................. E
Is een kiessysteem, waarbij één of meer afgevaardigden in een kiesdistrict worden gekozen en dit district vertegenwoordigen in het parlement. Het percentage behaalde zetels in het parlement is niet altijd evenredig met het percentage behaalde stemmen.

.............................................................. E
Is een kiessysteem waarbij het percentage behaalde zetels evenredig is met het percentage behaalde stemmen. Een partij die 20% van de stemmen haalt, heeft in een systeem met evenredige vertegenwoordiging dus recht op (ongeveer) 20% van de zetels (is 30 zetels in de Tweede Kamer).


Tijdens de schoolstrijd werd duidelijk dat de Confessionelen, liberalen en socialisten hun eigen aanhang graag wilde laten opgroeien met hun eigen ideeën en idealen. In de jaren hierna werd dit alleen nog maar versterkt doordat deze groepen naast hun eigen scholen en partijen ook hun eigen kranten, radio-omroepen, vakbonden en sportverenigingen gingen oprichten. Deze scheiding die we in de geschiedenis ……………………………….. noemen heeft de Nederlandse samenleving een groot gedeelte van de 20e eeuw verdeeld. E E E

• Algemeen kiesrecht en het gevaar van de Populisten in de Nederlandse politiek

!